سرویس سیاسی | کد خبر: 44462
تاریخ انتشار: 1397/01/27 - 10:15:41

در گفت‌وگوی تفصیلی فارس با معاون دادستان مشهد صورت گرفت

بررسی ابعاد حقوقی و اجتماعی پرونده قتل «ندا»

معاون دادستان مشهد با اشاره به اینکه قتل دو وجه دارد، گفت: جنبه خصوصی آن مطالبه قصاص است و جنبه عمومی آن بنا به درخواست دادستان از دادگاه برای صیانت از امنیت جامعه می‌تواند منجر به محکومیت متهم به 3 تا 10 سال حبس و یا درنظر گرفتن مجازات‌های تکمیلی شود.
بررسی ابعاد حقوقی و اجتماعی پرونده قتل «ندا»,

به گزارش خبرگزاری فارس از مشهد، پس از مرگ دردناک ستایش، آتنا و بنیتای کوچک، هفتمین روز سال 97 بود که قتل یک دختربچه دیگر به این فهرست تلخ اضافه شد و باز هم پای یک کودک‌آزاری در میان بود. این‌بار «ندا» که تنها هفت بهار از زندگی‌‌اش گذشته، قربانی هدف شوم فردی معتاد در یکی از مناطق حاشیه شهر مشهد می‌شود. قاتل 41 ساله که درنهایت قساوت پس از تعرض به کودک معصوم، او را خفه و در محلی دورتر رها می‌کند، تنها چندروز بعد از این حادثه دلخراش، شناسایی شده و به اقدام پلید خود اعتراف می‌کند.  به منظور واکاوی ابعاد حقوقی و اجتماعی این پرونده و پدیده ناهنجاری کودک‌آزاری که آمار آن طی سال‌های اخیر با شیب قابل تأملی رو به افزایش است، با نیره عابدین‌زاده، معاون دادستان مشهد در امور محاکم تجدیدنظر و کیفری یک گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه از نظر می‌گذرد.

فارس: متأسفانه طی روزهای اخیر شاهد واقعه تلخ قتل ندا، دختربچه 7ساله افغانستانی بودیم، با توجه به مهاجر بودن این خانواده، سرنوشت قاتل ندا چه می‌شود؟

عابدین‌زاده: دررابطه با پرونده ندا، مهاجر بودن مقتول، هیچ تأثیری در روند تحقیقات مقدماتی و بازجویی ها، دستگیری قاتل و تعیین مجازات متهم ندارد. اینها شهروند و از حیث قانون مورد حمایت قانون جمهوری اسلامی ایران هستند، بنابراین از هیچ‌یک از قوانینی که برای مردم ما اعمال می‌شود، مستثنی نخواهند بود.

طبق ماده 3 قانون مجازات اسلامی، قوانین جزایی ایران درباره کلیه اشخاصی که در قلمرو حاکمیت زمینی، هوایی و دریایی جمهوری اسلامی ایران، مرتکب جرم شوند، اعمال می‌شود مگر اینکه به موجب قانون ترتیب دیگری مقرر شده باشد.

فارس: در اینگونه پرونده‌ها اگر خانواده با دریافت پول یا دیه رضایت بدهند، از جنبه عمومی چه اتفاقی برای قاتل می‌افتد؟

عابدین‌زاده: جرائمی که در این حوزه اتفاق می‌افتد جنبه عمومی و خصوصی دارد. در واقع قتل دو وجه دارد، جنبه خصوصی آن که بحث مطالبه قصاص است و جنبه عمومی که دادستان به عنوان مدعی‌العموم خواهان آن از دادگاه خواهد بود، به‌طوریکه حتی اگر متقاضی قصاص رضایت دهد، با دیه موافقت کند و یا به هر طریق دیگری متهم، قصاص نشود، دادستان به لحاظ حفظ نظم جامعه مستند به ماده 612 قانون مجازات اسلامی برای صیانت از امنیت جامعه و جنبه بازدارندگی متهم درخواست مجازات کرده و دادگاه می‌تواند وی را به 3 تا 10 سال حبس محکوم ‌کند. همچنین دادستان می‌تواند درخواست اجرای مجازات‌های تکمیلی ماده 23 قانون مجازات اسلامی از جمله محرومیت، تبعید و غیره را داشته باشد و دادگاه براساس درخواست دادستان رأی می‌دهد.

پرونده ندا اکنون مسیر تحقیقات خود را طی می‌کند و تا زمانی که پرونده تکمیل نشود نمی‌توانیم پیش قضاوتی داشته باشیم. ممکن است خواست عموم جامعه قصاص باشد اما مطالبه عمومی باید پیشگیری از اینگونه حوادث باشد. به هرحال ما به عنوان مرجع قضایی باید براساس قانون درمورد این پرونده تصمیم‌گیری کنیم. دلسوزی‌ها و نگرانی‌ها برای کودکان باید قبل از واقعه باشد زیرا پس از وقوع حادثه، فقط یک مجرم، مجازات و بزه‌دیده‌ای می‌ماند که از بین رفته یا آسیبی دیده که درمان آن مشکل است. در این مباحث پیشگیری کمترین هزینه و بیشترین نتیجه را دارد.

در این پرونده، حدود و نوع ارتباط غیراخلاقی با کودک، صدمات وارده به بدن کودک غیر از قتل که دیه به آن تعلق می‌گیرد و قتل که جنبه خصوصی و عمومی دارد، به عنوان سه موضوع مجرمانه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

فارس: به دلیل اینکه مقتول مؤنث است و قاتل مذکر، طبق قانون برای قصاص باید نیمی از دیه مرد از سوی خانواده مقتول پرداخت شود اما از آنجایی‌که خانواده مقتول از طبقه محروم بوده و قدرت پرداخت تفاضل دیه را ندارد، سرانجام قاتل چه خواهد شد؟

عابدین‌زاده: در خصوص دیه در جرایم عمد و غیر عمد در صورتی که نیاز به پرداخت دیه باشد و مجازات به پرداخت دیه منوط شود، این دیه تا سقف مازاد آن توسط صندوق تأمین پرداخت می‌شود.

فارس: از آنجایی که قاتل ندا معتاد به مواد مخدر بوده، آیا اعتیاد، شرب خمر، جنون و موارد اینچنینی تأثیری در حکم صادره در چنین پرونده‌هایی دارد؟

عابدین‌زاده: اعتیاد در این نوع جرائم از عوامل رافع مسئولیت کیفری محسوب نمی‌شود. مشکلات روحی نیز زمانی رافع مسئولیت کیفری خواهند بود که در زمان وقوع جرم، طرف مجنون بوده باشد. دررابطه با این پرونده، متهم در زمان وقوع جرم، مجنون نبوده است. بیماری‌های روحی تماما دلالت بر جنون ندارند، جنون بحث خاصی است که پزشکی قانونی آن را مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهد.

فارس: آیا حکم کودک‎‌آزاری از سوی خانواده و نزدیکان با زمانی که این اقدام از سوی یک فرد غریبه صورت گیرد، یکسان است؟

عابدین‌زاده: ما سه نوع کودک‌آزاری داریم، کودک‌آزاری‌هایی که از ناحیه افراد غریبه صورت می‌گیرد، کودک‌آزاری که از طرف افراد آشنا و کودک‌آزاری‌هایی که از سوی خانواده انجام می‌شود. متأسفانه شمار کودک آزاری از سوی افراد آشنا و اعضای خانواده بسیاربیشتر از غریبه‌ها است! این آمار نگران کننده است و باید به آن توجه کنیم. باید سطح آموزش خانواده‌ها را بالا ببریم و توجه خانواده‎ها را به کودکشان را بیشتر کنیم. هیچ عامل توجیهی از جمله مسائل اقتصادی و مالی نباید توجه خانواده به کودک را تحت تأثیر قرار دهد.

به اعتقاد من، اهمال والدین نسبت به کودکانشان خودش نوعی کودک آزاری است، وقتی خانواده‌ای کودکش را برای بازی یا خرید به یک محیط پرخطر می‌فرستد و نظارتی ندارد، آزاری که به کودک وارد می‌شود، مرهون عدم توجه و غفلت خانواده خودش است.

بگذارید به چند ماده قانونی در حمایت از کودکان اشاره کنم، در تبصره 2 ماده 224 در مواردی که زنا به عنف است به صورت مورد خاص اشاره می‌کند: در زنا از طریق اغفال و فریب دادن دختر نابالغ از طرق ربایش، تهدید و یا ترساندن زن حتی اگر موجب تسلیم او شود نیز زنا به عنف خواهد بود و مجازات خاصی برای آن درنظر گرفته شده است.

همچنین در بحث قتل نیز آیتم‌های حمایتی دیگری از جمله بند پ ماده 290 قانون مجازات اسلامی در قانون پیش‌بینی شده است که به موجب آن هرگونه ضربه به کودک حتی بدون قصد قتل که مرگ او را به دنبال داشته باشد، به جهت ضعف جسمی و عدم توانایی کودک در دفاع از خود، قتل عمد محسوب شده و مجازات اعدام دارد.

فارس: تأثیر افکار عمومی در این پرونده‌ها به چه میزان است؟

عابدین‌زاده: وقتی اتفاقی برای یک کودک می‌افتد مانند اتفاقی که برای ندا، آتنا، بنیتا یا دیگر کودکانی که اسامی آن‌ها مطرح شده و اکنون درکنار ما نیستند، شاید لحظه‌ای که این خبر منتشر شده و تبدیل به یک بمب خبری ‌شود و در پی آن احساسات خانواده‌ها جریحه‌دار ‌شود که البته طبیعی است اما این حس ترحم، نگرانی و دلسوزی نسبت به بچه‌ها باید قبل از این اتفاقات بروز و ظهور داشته باشد، چراکه اگر این احساسات همیشگی باشد، این اتفاقات رخ نمی‌دهد.

فارس: چه مواردی مصداق کودک‌آزاری محسوب می‌شود؟

عابدین‌زاده: کودک‌آزاری روحی، اهمال، اغفال و حتی ضرب و شتمی که آثاری از خود به جا نگذاشته باشد، مصداق کودک‌آزاری است و مجازات دارد. ضوابطی که قانون‌گذار برای افراد زیر 18سال قرار داده به این دلیل است که این افراد امکان دفاع و توانایی لازم در مراقبت کامل از خود را ندارند، بنابراین تکمیل‌کننده پروسه نگهداری و مراقبت از کودکان در مرحله اول، والدین و خانواده‌هایشان هستند و بعد جامعه، یعنی همه ما وظیفه داریم تا سن زیر 18 سال نسبت به کودکان توجه ویژه داشته باشیم، زیرا یک شهروند قانونی هستیم و قانون این را برای ما تکلیف می‌کند.

فارس: در چه مناطقی از شهر بیشتر شاهد کودک‌آزاری هستیم؟

عابدین‌زاده: متأسفانه شکل کودک‌آزاری‌های ما در نقاط مختلف شهر متفاوت است. فراوانی اینگونه فجایع نسبت به کودکان در نقاط جنوب و حاشیه شهر بیشتر است. البته تفاوتی هم بین دختر و پسر وجود ندارد و پسربچه‌ها نیز بسیارمورد آزار قرار می‌گیرند، بنابراین نباید از آنها غفلت کنیم. از این تعداد معمولا آنهایی گذرشان به دادگستری می‌افتد که یک اثر خارجی از آنها به جا مانده باشد.

بیشتر خانواده‌ها به گمان اینکه کودک بزرگ می‌شود و فراموش می‌کند، موضوع را اعلام نمی‌کنند درحالی که این تصور اشتباه است و بچه‌ها هیچ‌وقت آن واقعه را فراموش نمی‌کنند، لذا نه تنها به دنبال پیگیری قانونی آن نمی‌آیند که آن را درمان هم نمی‌کنند و این بدتر است، زیرا ما فقط مجرم را مجازات می‌کنیم و برای بزه‌دیده کاری انجام نمی‌شود.

در قسمت‌های شمال شهر هم کودک‌آزاری اتفاق می افتد اما کودک‌آزاری‌هایی از جنس آزار روحی و یا اهمال خانواده‌ها در نوع نگهداری کودکانشان. بی‌تردید، وقتی کودکی از فضای مجازی یا ماهواره بدون نظارت خانواده استفاده می‌کند و تصاویر و فیلم‌های غیراخلاقی می‌بیند، از ناحیه والدینش مورد کودک‌آزاری قرار گرفته است. وقتی کودکی دارد بازی خشنی را با دستگاه بازی‌اش انجام می‌دهد، او مورد کودک آزاری قرار گرفته است چراکه روحش مورد خشونت قرار می‌گیرد. شاید خانواده متوجه نباشند اما او به لحاظ استرس‌های ناشی از آن بازی ممکن است حتی خواب راحتی هم نداشته باشد.

به عنوان مثال در برخی مهدکودک‌ها بعضی کودکان بیش از دیگر هم سن و سالان خود موردتوجه قرار می‌گیرند و این موجب می‌شود کودکانی که به آن‌ها کم‌توجهی می‌شود، از همان سنین خردسالی احساس حقارت کنند! به این نکات ظریف باید در مباحث کودک‌آزاری توجه کرد چراکه همین خرده نکته‌ها هستند که شخصیت فرد را در آینده می‌سازند.

همچنین، مردم باید در بحث فرزندپروری و تربیت کودک به آموزش‌های لازم توجه کنند و نظارت بیشتری روی کودکان خود داشته باشند. در برخی محیط‌ها کودک نباید تنها برود و همچنین والدین نباید به هر فردی اعتماد کرده و کودک خود را به او بسپارند! بعلاوه، گاهی ممکن است مردم متوجه کودک‌آزاری در اطرافشان بشوند اما به دلیل ترس، بی‌تفاوت از کنار آن می‌گذرند، این اشتباه است، اخلاق گاها حرف‌هایی بالاتر از قانون می‌زند.

فارس: کودک‌آزاری‌هایی که منجر به تجاوز و قتل می‌شوند، در کدام محاکم کیفری موردپیگیری قرار می‌گیرند؟

عابدین‌زاده: کودک‌آزاری هایی که منجر به زنای به عنف شده یا لواط نسبت به دختر یا پسر صورت گرفته است، در محاکم کیفری یک مشهد بررسی می‌شوند، البته تعداد دقیق کودک‌آزاری‌هایی که در جامعه اتفاق می‌افتد، مشخص نیست زیرا خیلی‌ها را یا متوجه نمی‌شوند یا اطلاع نمی‌دهند، آن تعدادی هم که اطلاع داده می‌شود، اعلام رضایت کرده و دیگر در شناسایی، دستگیری و مجازات متهم همکاری نمی‌کنند!

اما ما به عنوان معاون دادستان از کنار این موضوعات به راحتی نمی‌گذریم و قطعا آن‌ها را به سوی درمان و مشاوره برای کودک سوق می‌دهیم تا ضربه روحی که به کودک وارد شده بهبود پیدا کرده و در آینده بتواند به عنوان یک شهروند سالم در جامعه زندگی کند.

در اغلب کودک‌آزاری‌هایی که منجر به قتل شده، شاهد اهمال‌ خانواده‌ها نسبت به کودک بوده‌ام. هیچ پرونده‌ای نبوده که والدین آگاه بوده و مراقبت‌های لازم را از کودک داشته باشند، کودک نیز از آگاهی کافی در این زمینه برخوردار باشد و این اتفاقات رخ دهد! این دو مورد نکات کلیدی مراقبت و نکهداری از کودکان است. شاید از نگاه ما تربیت کودک به معنای رفاه کامل کودک باشد درحالی که اینگونه نیست، تربیت کودک یعنی ما تلاش کنیم ضمن نگهداری مناسب از کودک، شرایطی را برای کودک فراهم کنیم که او در جامعه آسیبی نبیند که غیرقابل برگشت باشد. جراحت‌های فیزیکی بهبود می‌یابد اما آسیب‌های روحی براحتی قابل التیام نیستند.

نکته دیگر اینکه، خانواده‌ها تصور نکنند فرزندان فقط از سن بلوغ باید حجاب را رعایت کنند، ما یک عفافی داریم که سن برنمی‌تابد. معمولا دیده می‌شود دختربچه ها را با لباس‌های نامتعارف که شاید برای یک فرد بیمار تحریک‌کننده باشد می‌پوشانند که این خودش مصداق کودک‌آزاری است!

فارس: آیا آمار قابل استنادی از کودک‌آزاری در مشهد وجود دارد؟

عابدین‌زاده: آمار دقیقی از کودک‌آزاری وجود ندارد زیرا تعداد قابل ‌توجهی از کودک‌آزاری‌ها به دلیل ترس کودک از بیان آن، اصلا از ناحیه خانواده مورد توجه قرار نمی‌گیرند، اگر هم خانواده‌ای اینقدر آگاه باشد که بتواند کودک‌آزاری را از روی تغییر خلق و خو و رفتار کودک کشف کند، ممکن است آن را بیان نکند. متأسفانه برای این خانواده‌ها آبرو از بیان مشکلی که متوجه شدند، مهم‌تر است، درحالی که اگر نگاه عمیق‌تری داشته باشیم و نظم و امنیت جامعه را مدنظر قرار دهیم، شاید تصمیم دیگری در این زمینه بگیریم.

با این وجود، براساس آمار 6 ماه نخست سال 96، در بالغ بر 50‌درصد آدم‌ربایی‌هایی که در سطح خراسان‌رضوی انجام شده، بزه‌دیده زیر 18‌سال بوده است. بیش از 50‌درصد این تعداد در نقاط حاشیه و پایین شهر بوده، 30درصد متعلق به شهرستان‌های استان و بقیه مربوط به مناطق دیگر مشهد بوده است. متأسفانه انگیزه اصلی حدود 50درصد از این آدم‌ربایی‌ها نیز سوء‌استفاده جنسی بوده است. در ربایش کودکان برای مقاصد جنسی اینطور نیست که کودکی را از وسط خیابان بربایند، بلکه معمولا کودک به بهانه‌های جذاب فریب داده شده و با اراده خود با فرد رباینده همراه می‌شوند.

فارس: اگر نکته و ‌توصیه دیگری برای پیشگیری از وقوع اینگونه حوادث به خانواده‌ها دارید، بفرمایید.

عابدین‌زاده: متأسفانه اهمال والدین، عدم آموزش و آگاهی کافی کودک، علت‌العلل وقوع این حوادث تأسف‌بار به شمار می‌رود. افراد پرخطر و بیمار گاها در جامعه رها هستند و شناخت آن‌ها کار ساده‌ای نیست اما مراقبت، آگاهی و نظارت والدین بر کودکان کار بسیار ساده‌ای است. آموزش والدین، آموزش متناسب با سن کودکان، دقت لازم بر تغییرخلق و خو و رفتار کودک، دقت در مراودات و رفت و آمدهای کودک در مناطق پرخطر، نهادینه کردن استفاده از مشاور در مواقع احتمال خطر و مراجعه به مراجع قضایی درصورت ارتکاب جرم، از جمله مواردی است که در حفاظت و مراقبت از کودکان باید مدنظر قرار گیرد.

برای بچه ها قوانین خاصی وجود دارد. ما یک ماده 4 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان داریم که براساس آن، برای فردی که هرگونه آزار روحی و جسمی به کودک وارد کند، مجازات درنظر گرفته شده است، همچنین در این قانون تأکید شده اگر کسانی که وظیفه نگهداری از کودک را برعهده دارند از کودک آزاری مطلع شوند، باید اطلاع دهند.

متأسفانه خانواده‌ها گاهی اظهارات کودکانشان را ناشی از توهم و خیال‌پردازی می‌پندارند، درحالی که باید به اظهارات بچه‌ها در رابطه با اتفاقاتی که برای بدنشان می‌افتد یا احساس آزاری اگر می‌کنند، حساس بوده و در مرحله اول، کودک را از محیط خطر دور کنند و بعد به دنبال درمان او رفته و اعلام جرم کنند؛ اظهارات کودکان بعضا به قدری بی‌شائبه و صادقانه است که در برخی پرونده‌ها که دلیل دیگری نبوده، اظهارات کودکی که به سن قانونی هم نرسیده تکمیل‎‌کننده علم قاضی برای محکومیت متهم بوده است.

================

گفت‌وگو از : محبوبه اسدپور

===============

انتهای پیام/خ

برچسب ها:

با تشکر
نظر شما ثبت و پس از بررسی انتشار میابد.
ارسال نظر
نام :
ایمیل
نظر